Sarajevo Safari: Opsada Sarajeva snajperi i međunarodna istraga

Opsada Sarajeva: Rat koji je ušao u istoriju

Opsada Sarajeva, prestonice Bosne i Hercegovine, bila je jedna od najdužih opsada u modernoj evropskoj istoriji. Počela je 5. aprila 1992., neposredno nakon raspada Jugoslavije i proglašenja nezavisnosti Bosne i Hercegovine, a završila se 29. februara 1996., nakon više od 1.400 dana pod opsadom. Grad je tada bio potpuno okružen snagama Vojske Republike Srpske, a stanovništvo je živelo pod stalnim granatiranjem i snajperskom vatrom.

Snajperska aktivnost u gradu postala je gotovo svakodnevna realnost. Civili su ubijani ili ranjavani dok su pokušavali da prođu ulicama, čekali u redu za hranu ili odlazili po vodu. Teror snajpera bio je toliko prisutan da je Sarajevo dobilo nadimak „grad pod snajperom“. Procene kažu da je više od 11.000 ljudi izgubilo život, od čega oko 1.500 civila.

Iako su ratni zločini tokom opsade dugo dokumentovani kroz svedočenja, izveštaje i suđenja u Haškom tribunalu, tokom godina pojavile su se i kontroverzne tvrdnje o postojanju tzv. „Sarajevo safari“  navodnog fenomena u kojem su strani državljani plaćali lokalne snajperiste da pucaju na civile, praktično učestvujući u organizovanom „lovu na ljude“. Te tvrdnje, prvobitno zabeležene kroz priče veterana i lokalnih svedoka, dugo su ostale u sferi neproverenih glasina, sve dok istraživači i dokumentarni filmovi nisu počeli da ih beleže.

Dokumentarni film Sarajevo Safari iz 2022. godine prvi je ozbiljnije istražio ovu mračnu dimenziju opsade. Kroz intervjue sa preživelima, bivšim vojnicima i istraživačima, film je predstavio tvrdnje da su neki strani „turisti“ dolazili u Sarajevo kako bi iskusili pucanje na civile iz prve ruke.

Ratni zločini i međunarodna pravda: Hag i Balkan

Po završetku rata, međunarodna zajednica pokrenula je najveći pravni proces u Evropi nakon Drugog svetskog rata  Međunarodni krivični tribunal za bivšu Jugoslaviju (ICTY) u Hagu. Suđenja koja su usledila imala su za cilj da kazne odgovorne za ratne zločine, genocid i zločine protiv čovečnosti.

Među najpoznatijim presudama su:

• Radovan Karadžić, bivši predsednik Republike Srpske, osuđen za genocid u Srebrenici i druge ratne zločine;

• Ratko Mladić, komandant Vojske Republike Srpske, osuđen za genocid i opsadu Sarajeva;

• Viši oficiri i politički lideri iz Srbije i Republike Srpske, čije su presude oblikovale međunarodni okvir odgovornosti za vojne i političke lidere.

U međuvremenu, medijski i istraživački rad počeo je da beleži sumnjive aktivnosti stranaca tokom opsade Sarajeva. Pojavljivale su se tvrdnje da su imućni strani državljani, uglavnom iz Italije, plaćali lokalne snajperiste da pucaju na civile tzv. „Sarajevo safari“. Dugo su ove tvrdnje bile marginalizovane kao tračevi ili nesigurna svedočenja, ali su sakupljene dokumentacije i intervjui sa preživelima postepeno stvarali ozbiljniju sliku.

Sarajevo safari: od dokumentarca do međunarodne istrage

Nakon što je dokumentarni film Sarajevo Safari iz 2022. godine pokrenuo širu pažnju, priča je prešla iz sfere svedočenja u okvir zvanične istrage.

U Italiji, taluštvo u Milanu sredinom 2025. otvorilo je istragu povodom tvrdnji da su strani državljani učestvovali u organizovanom „turističkom pucanju“ na civile u Sarajevu. Istraga se fokusira na:

• Navodne učesnike, uključujući italijanske državljane koji su plaćali lokalne snajperiste;

• Povezanost tih aktivnosti sa lokalnim ratnim strukturama;

• Prikupljanje svedočenja, fotografija i video dokaza, koji su prvi put detaljno predstavljeni u dokumentarnom filmu i pratećim istraživačkim radovima.

Iako istraga još nije rezultirala formalnim optužnicama, njen značaj je u tome što po prvi put međunarodno pravosuđe istražuje tvrdnje da su civili bili meta „turističkog lova“ tokom rata, što bi moglo imati karakter ratnog zločina.

U tom kontekstu, hrvatski istraživački novinar Domagoj Margetić u novembru 2025. godine podnosi krivičnu prijavu u Milanu protiv Aleksandra Vučića. Margetić tvrdi da postoje dokazi koji povezuju Vučića sa određenim vojnim položajima iznad Sarajeva, odakle su, prema prijavi, pucali snajperisti na civile.

Margetić je u javnosti istakao da poseduje:

• Video i foto materijale;

• Svedočenja bivših vojnika i lokalnih svedoka;

• Medijsku dokumentaciju iz perioda opsade.

Vučić je kategorično negirao sve optužbe, nazvavši ih „lažima i dezinformacijom“. Ipak, prijava je otvorila novi krug međunarodne pažnje i pravnog nadzora nad događajima iz 1990-ih.

Priča o Sarajevskom Safariju pokazuje kako ratne traume, dugo skrivane ili marginalizovane, mogu postati predmet zvaničnih istraga, dokumentarnih filmova i međunarodnog praćenja. I dok pravda traži svoje puteve, istina o opsadi Sarajeva i navodnom „Sarajevo safari“ fenomenu ostaje predmet istraživanja i dokumentovanja za generacije koje dolaze.

A ja se pitam zašto baš sada? Zašto se ova istraga pokrenula sada sredinom novembra 2025 godine nakon punih 30 godina od događaja. I još se pitam kako to da javnost i mediji u Srbiji tek sada saznaju za lov na ljude iz zabave u ratom zahvaćenom Sarajevu…

Tanja Glišić